O, aller edelste groen,
Dat wortelt in de zon
En straalt in heldere lichtheid
Binnen de kring van het draaiend rad
Dat de heerlijkheid van het aardse niet raakt
Omarm door de hartkracht van hemelse geheimen
Kleur je als het morgenlicht
En vlam je als de gloeiende zon
Jij groen
Bent omsloten door liefde.
Dat wortelt in de zon
En straalt in heldere lichtheid
Binnen de kring van het draaiend rad
Dat de heerlijkheid van het aardse niet raakt
Omarm door de hartkracht van hemelse geheimen
Kleur je als het morgenlicht
En vlam je als de gloeiende zon
Jij groen
Bent omsloten door liefde.
|
Sint-Hildegard van Bingen (1098-1179) was een Duitse benedictines. Zij tekende haar visioenen op in een reeks boeken, maar schreef ook over kosmologie, biologie en medicijnen. Ze kwam ook op voor de belangen van de vrouw in de maatschappij. Maar onze tijd is zij wellicht het meest bekend als componist van religieuze muziek.
Hildegard werd geboren in 1098 in het Rijnland. Zij behoorde tot een groot adellijk gezin. Op 8-jarige leeftijd werd ze naar een benedictinessenklooster gebracht als oblaat. Hildegard trad toe tot een kleine gemeenschap van vrouwelijke religieuzen bij de abdij van Sint-Disibodenberg en in 1136 legde ze haar kloostergeloften af. Na de dood van hun overste Jutta kozen de zusters Hildegard als opvolgster. Als nieuwe overste maakte ze van het klooster een goed georganiseerd centrum van spiritualiteit en cultuur. Het aantal jonge vrouwen dat er wilde intreden steeg. Mede daarom nam Hildegard de beslissing om haar communiteit los te weken van het mannenklooster van Sint-Disibodenberg. Niet langer stonden de nonnen onder het gezag van een abt, maar onder de uiteindelijke verantwoordelijkheid van een vrouw. Hildegard stichtte bij Bingen aan de Rijn een nieuw klooster en wijdde het toe aan Sint Rupert. Haar mystieke ervaringen legde Hildegard voor aan een grote geestelijke autoriteit, de invloedrijke cisterciënzer Bernardus van Clairvaux. Hij bemoedigde haar in vele opzichten. Later gaf de paus Hildegard officieel toestemming om over haar visioenen te schrijven en om in het openbaar te spreken. Dat laatste was ongekend: een vrouw die met gezag over religie mocht spreken. Hildegard drukt zich voor het grootste gedeelte uit in een poëtische en symbolische taal. In haar meest bekende werk, Scivias, beschrijft ze haar 35 visioenen van de gebeurtenissen van de heilsgeschiedenis. Na het bestuderen van haar geschriften moest de paus wel inzien dat “vrouwen in staat zijn om over God en de geloofsmysteriën te spreken vanuit hun eigen bijzondere intelligentie en sensitiviteit”. Zij was trouwens de eerste christelijke denker die op positieve wijze nadacht en schreef over de vrouw. Daarbij heeft ze het onder meer op een vanzelfsprekende, objectieve wijze over seksualiteit – opmerkelijk voor een non. Zij heeft veel boeken geschreven. Naast Scivias zijn er nog Liber vitae meritorum ('Boek van de verdiensten van het leven') en Liber divinorum operum ('Boek van de goddelijke werken'), ook wel De operatione Dei genoemd. Kenmerkend is haar eenheidsdenken. Hildegard gaat uit van een organische samenhang tussen mens en heelal: de mens en de kosmos zijn hetzelfde. De onderlinge verhoudingen zijn gelijk en er heersen dezelfde krachten. Diezelfde eenheid is eveneens te vinden binnen de mens tussen lichaam en ziel. Zo beschrijft zij gemoedsbewegingen binnen de ziel die een weerspiegeling zijn van bewegingen in het heelal. De menselijke microkosmos is dus als een spiegelbeeld van de macrokosmos: ‘De mens draagt de hemel en de aarde en de hele schepping in zich. In hem is alles al aanwezig.’ Hildegard van Bingen was een universele geleerde. Naast haar mystieke en theologische geschriften, schreef zij over de natuur (Physica), ziekten en de geneeskundige kracht van planten (Causae et Curae), fysiologie en erotiek. Een terugkerend begrip in het werk van Hildegard is viriditas: ‘groenheid’. Dit is een metafoor voor alles wat leeft en leven geeft. Het staat voor energie, vruchtbaarheid en vitaliteit, en in figuurlijke zin voor hoop. Hildegard ziet dit principe van het leven overal terug: in de menselijke ziel, de natuur, de aarde. Hildegard bekwaamde zich ook in de muziektheorie. Ze componeerde vele hymnen, antifonen en liederen, verzameld onder de titel Symphonia Harmoniae Caelestium Revelationum ('Symfonie van de harmonie van de hemelse openbaringen'). De composities zijn gebaseerd op haar visioenen. Ze heeft wel eens gezegd dat ze de melodieën van engelen aangereikt kreeg. Von Bingen zag zichzelf niet als componist, maar als een instrument dat het goddelijke kon doorgeven in muziek. “Ik ben de bazuinklank van het levende licht”, zo omschreef ze het zelf. Aangezien deze sterke vrouw door de hoogste kerkelijke autoriteiten werd gewaardeerd als visionair, verwierf ze ook politieke invloed. Toen keizer Frederik Barbarossa een kerkelijk schisma had veroorzaakt door zijn steun aan tenminste drie tegenpausen, nam zij het op voor de legitieme paus, Alexander III. Zij vermaande de keizer en herinnerde hem eraan dat ook hij zich voor God zou moeten verantwoorden. Als een oudtestamentische profeet schreef ze aan Barbarossa: “U zult spijt hebben van uw kwaadaardige gedrag van de goddelozen die mij verachten. Luister, o Koning, als u wilt leven! Anders zal mijn zwaard u doorsteken!” Bekleed met geestelijk gezag reisde ze naar tal van plekken om vrede te stichten. Reeds op gevorderde leeftijd, en altijd ziekelijk, trad ze in vaak oncomfortabele omstandigheden op als profeet. Ketters zoals de Duitse cátari sprak ze vermanend toe. Meteen na haar dood werd zij als heilige vereerd. Haar cultus bleef echter beperkt tot de Duitstalige landen en benedictijnse gemeenschappen. De relieken van het lichaam van Sint-Hildegard rusten nog steeds in de door haar gestichte benedictinessenabdij van Eibingen, het centrum van de Hildegardcultus. Op 10 mei 2012 liet paus Benedictus XVI een decreet publiceren waarin Hildegard von Bingen officieel als universeel heilige van de Katholieke Kerk werd erkend. Op 7 oktober 2012 werd zij door de Duitse paus uitgeroepen tot Kerklerares (doctrix ecclesiae). Bron: https://kro-ncrv.nl/katholiek/encyclopedie/h/hildegard-van-bingen |
Behalve haar muziekwerken schreef Hildegard ook medische, plantkundige en geologische verhandelingen. In haar boeken Causae et curae en Fysica over geneeskunde staan talloze geneeskrachtige recepten. Ze vond ook een eigen, alternatief alfabet uit. Zo tonen haar teksten en composities haar aanpassing van het middeleeuwse Latijn met zelfbedachte woorden en vervoegingen. Mede door de neologismen die ze aanwendt in haar liederen, en het door haar geconstrueerde alfabet, beschouwen moderne aanhangers van kunsttalen haar als een middeleeuwse voorganger. Hildegards Lingua Angola geldt als een van de oudste kunsttalen uit de geschiedenis.
Hildegards wetenschappelijke inzichten waren afgeleid van de Griekse kosmologie van de vier elementen: vuur, lucht, water en aarde met hun respectieve kwaliteiten van hitte, droogheid, vochtigheid en koude. Daarmee correspondeerden de vier temperamenten in het lichaam: cholerisch (gele gal), sanguinisch (bloed), flegmatisch (slijm) en melancholisch (zwarte gal). De menselijke persoonlijkheid werd dan bepaald door het overwicht dat een of twee van die temperamenten had. Ziekte ontstond doordat het delicate evenwicht tussen deze temperamenten verstoord was, en kon enkel hersteld worden door de juiste plant of het juiste dier te eten dat de kwaliteit bezat die het lichaam nodig had. Hildegard had vooral belangstelling voor het beschrijven van planten, vogels, dieren en stenen om de kwaliteit van een object te achterhalen waaruit zij dan de geneeskrachtige toepassing afleidde. 
Hildegard van Bingen schrijft haar visioenen neer op wastabletten. Haar secretaris Volmar transcribeert ze op perkament. Miniatuur uit middeleeuws handschrift van de Scivias (1151).
|